Keletihan yang berpanjangan, rasa loya, sakit di bahagian kanan atas perut atau mata kelihatan kekuningan tidak wajar dibiarkan begitu sahaja. Ujian fungsi hati ialah ujian darah yang membantu doktor melihat sama ada hati sedang mengalami keradangan, kecederaan atau masalah pada aliran hempedu. Ia bukan sekadar ujian untuk pesakit yang sudah diketahui mempunyai penyakit hati, malah boleh menjadi langkah awal yang berguna bagi menilai kesihatan anda.

Hati menjalankan banyak tugas penting setiap hari. Organ ini memproses zat daripada makanan dan ubat, membantu menyingkirkan bahan buangan, menghasilkan protein tertentu untuk darah, serta menghasilkan hempedu bagi penghadaman lemak. Oleh sebab itu, perubahan kecil pada keputusan darah perlu dibaca bersama keadaan kesihatan keseluruhan, bukan ditafsir secara berasingan.

Apa yang dinilai dalam ujian fungsi hati?

Ujian ini biasanya dilakukan melalui pengambilan sedikit sampel darah di lengan. Bergantung pada penilaian doktor dan makmal, panel ujian mungkin merangkumi beberapa bacaan utama.

ALT atau alanine aminotransferase dan AST atau aspartate aminotransferase ialah enzim yang boleh meningkat apabila sel hati mengalami keradangan atau kecederaan. ALT lazimnya lebih berkait dengan hati, manakala AST juga boleh meningkat akibat masalah pada otot atau tisu lain. Justeru, bacaan AST yang tinggi tidak semestinya terus bermaksud penyakit hati.

ALP atau alkaline phosphatase dan GGT pula boleh membantu memberi petunjuk tentang saluran hempedu. Kedua-duanya mungkin meningkat apabila terdapat gangguan aliran hempedu, tetapi ALP juga boleh dipengaruhi oleh keadaan tulang. Bilirubin ialah pigmen yang diproses oleh hati. Paras yang tinggi boleh menyebabkan kulit atau putih mata menjadi kuning, walaupun puncanya perlu dikenal pasti melalui penilaian lanjut.

Doktor juga mungkin melihat albumin dan protein dalam darah. Bacaan ini memberi gambaran tentang keupayaan hati menghasilkan protein, khususnya jika masalah hati telah berlarutan. Setiap makmal mempunyai julat rujukan sendiri, maka keputusan yang kelihatan sedikit di luar julat tidak seharusnya membuat anda panik tanpa konsultasi.

Bila ujian fungsi hati perlu dibuat?

Doktor boleh mencadangkan ujian fungsi hati apabila seseorang mempunyai simptom yang mencurigakan, mengambil ubat tertentu secara berkala, atau sedang memantau penyakit sedia ada. Bagi sesetengah individu, ujian ini turut dimasukkan dalam pemeriksaan kesihatan apabila terdapat faktor risiko seperti berat badan berlebihan, diabetes, paras lemak darah tinggi atau pengambilan alkohol.

Antara keadaan yang patut mendorong anda mendapatkan pemeriksaan ialah:

• kulit atau mata menjadi kuning;
• air kencing berwarna gelap atau najis sangat pucat;
• sakit atau rasa tidak selesa di bahagian kanan atas abdomen;
• loya, hilang selera makan atau keletihan tanpa sebab yang berterusan;
• bengkak pada perut atau kaki, terutama jika disertai sesak nafas atau lemah yang ketara.

Tidak semua masalah hati menyebabkan simptom pada peringkat awal. Penyakit hati berlemak, contohnya, boleh berlaku tanpa rasa sakit yang jelas dan hanya dikesan melalui pemeriksaan darah, imbasan atau penilaian kesihatan berkala. Ini sebabnya pemeriksaan awal boleh membantu, khususnya bagi individu yang mempunyai risiko metabolik.

Keputusan tidak normal bukan terus bermakna penyakit hati serius

Satu bacaan enzim hati yang meningkat tidak memberi diagnosis muktamad. Peningkatan sementara boleh berlaku selepas jangkitan virus, senaman berat, pengambilan alkohol, ubat tertentu, suplemen herba atau produk kesihatan yang tidak sesuai dengan tubuh. Ada juga keadaan seperti penyakit hati berlemak, hepatitis, masalah batu karang hempedu dan gangguan autoimun yang memerlukan siasatan lebih terperinci.

Doktor akan mempertimbangkan corak bacaan, tahap peningkatan, simptom, sejarah penyakit, berat badan, ubat dan gaya hidup anda. Jika perlu, ujian darah mungkin diulang selepas suatu tempoh. Pemeriksaan tambahan seperti ujian hepatitis, gula dan kolesterol, fungsi buah pinggang atau imbasan ultrabunyi mungkin dicadangkan. Pendekatan ini lebih tepat daripada membuat kesimpulan berdasarkan satu nombor pada laporan makmal.

Sebaliknya, keputusan dalam julat normal juga tidak semestinya menolak semua masalah hati. Jika anda mempunyai simptom yang berterusan atau faktor risiko yang tinggi, doktor mungkin tetap mencadangkan penilaian lanjut. Rawatan yang baik bermula dengan melihat keseluruhan keadaan pesakit, bukan laporan makmal semata-mata.

Perlu berpuasa atau tidak sebelum ujian?

Bagi kebanyakan ujian fungsi hati sahaja, puasa selalunya tidak semestinya diperlukan. Namun, jika ujian dilakukan bersama pemeriksaan gula darah atau profil lipid seperti kolesterol dan trigliserida, doktor atau klinik mungkin memberikan arahan puasa tertentu. Ikut arahan yang diberi supaya keputusan lebih mudah ditafsir.

Jangan hentikan ubat sendiri sebelum ujian. Sebaliknya, maklumkan kepada doktor atau petugas kesihatan tentang semua ubat preskripsi, ubat tanpa preskripsi, vitamin, suplemen, ubat tradisional dan produk herba yang anda ambil. Sesetengah bahan boleh mempengaruhi bacaan hati atau berinteraksi dengan ubat lain.

Jika anda baru melakukan senaman yang sangat berat, mengambil alkohol, atau mengalami demam dan jangkitan, beritahu juga semasa konsultasi. Maklumat ini membantu doktor menentukan sama ada ujian perlu dibuat segera, ditangguhkan atau diulang pada masa yang lebih sesuai.

Apa langkah yang mungkin disarankan selepas ujian?

Langkah seterusnya bergantung pada punca yang disyaki dan tahap perubahan bacaan. Jika perubahan adalah kecil dan anda tidak mempunyai tanda bahaya, doktor mungkin menyarankan pemantauan serta pengulangan ujian. Dalam keadaan lain, rawatan atau rujukan lanjut mungkin diperlukan dengan lebih cepat.

Bagi penyakit hati berlemak yang berkait dengan berat badan, gula atau lemak darah, perubahan gaya hidup selalunya menjadi sebahagian penting daripada pelan rawatan. Penurunan berat badan secara beransur-ansur, pemakanan yang lebih seimbang, aktiviti fizikal berkala dan kawalan diabetes boleh memberi kesan yang bermakna. Tetapi pelan ini perlu disesuaikan dengan keadaan individu, terutama jika anda mempunyai penyakit lain atau sedang mengambil ubat tertentu.

Mengurangkan atau mengelakkan alkohol adalah langkah yang wajar jika bacaan hati tidak normal atau jika doktor mengesyaki masalah hati. Berhati-hati dengan produk herba dan suplemen yang mendakwa boleh “mencuci” hati. Produk semula jadi tidak semestinya selamat, dan sesetengahnya boleh menyebabkan kecederaan hati. Pilihan yang lebih selamat ialah berbincang dengan doktor sebelum memulakan apa-apa produk baharu.

Bila perlu mendapatkan rawatan segera?

Dapatkan penilaian perubatan dengan segera jika mata atau kulit menjadi kuning secara mendadak, sakit perut kuat, muntah berterusan, mengantuk atau keliru luar biasa, pendarahan yang mudah, muntah darah, atau najis berwarna hitam. Simptom sebegini boleh menandakan keadaan yang memerlukan rawatan cepat.

Bagi simptom yang lebih ringan tetapi berlarutan, jangan tunggu sehingga rasa tidak selesa menjadi teruk. Pemeriksaan di klinik membolehkan doktor mengambil sejarah kesihatan, melakukan pemeriksaan fizikal dan menentukan sama ada ujian darah diperlukan. Di Klinik Al-Fateh, pesakit boleh mendapatkan konsultasi untuk simptom harian, pemeriksaan kesihatan dan susulan keputusan makmal mengikut keperluan.

Menjaga hati tidak memerlukan tindakan yang rumit, tetapi ia memerlukan perhatian pada masa yang tepat. Jika anda mempunyai simptom, faktor risiko atau keputusan darah yang membimbangkan, bawa laporan anda untuk berbincang dengan doktor. Penjelasan yang jelas dan langkah susulan yang sesuai boleh memberi ketenangan serta membantu anda menjaga kesihatan jangka panjang.